Daniel Wolbromski Dzieje Pęcic Przegląd Pruszkowski

Daniel Wolbromski
Dzieje Pęcic
Przegląd Pruszkowski

DZIEJE PARAFII
ŚWIĘTYCH APOSTOŁÓW PIOTRA I PAWŁA
W PĘCICACH
Korzenie parafii pęcickiej sięgają przełomu XIII i XIV w.
Najprawdopodobniej została ona wówczas wydzielona z para-
fii w Żbikowie. Po raz pierwszy parafia w Pęcicach pojawia się
w źródłach historycznych w roku 1426, gdy ówczesny proboszcz
pęcicki, Marcin, procesuje się z biskupem poznańskim Andrzejem
z Gosławic. Przy kościele działała szkoła. W XV w. parafia pęcicka
obejmowała tereny przyłączone później do nowopowstałych para-
fii: Pruszkowa, Piastowa, Ursusa, Gołąbek i Komorowa. Pierwotna
świątynia w Pęcicach była budowlą drewnianą.
W XVI stuleciu parafia pęcicka obejmowała następujące miej-
scowości: Chlebowo (Pęcicka Wola), Janki, Kalisze-Książki,
Komorowo, Mamki, Mieczki, Pęcice, Salino Pęcice, Pruszkowo,
Sękocino, Słomino, Sokołowo-Chrościele, Sokołowo-Wielkie, So-
kołowo-Zaścienie, Sokołowo Małe-Wypędy, Wolica (być może
należała do parafii Nadarzyn). W roku 1603 wizytował ją biskup
poznański Wawrzyniec Goślicki. Według akt tej wizytacji probo-
stwo uposażone było w pola, łąki, staw, las i dziesięciny ze wsi: Pę-
cice Wielkie i Małe (Salino), Komorów (część), Chlebów (część),
Pruszków, Sokołów, Sokołów-Zaścienie, Sokołów-Wypady, So-
kołów-Gienki, Sokołów Wielki, Sękocin, Słomin (część), Wolica,
Siedlec, Umiastów-Klimonty, Mieczki, Kalisze.
Kościół drewniany, ufundowany przez rodzinę Rusieckich herbu
Radwan (właściciele Ruśca – Starej Wsi, Urzutu i Żabieńca), pokryty
w owym czasie nowym dachem, obwiedziony krużgankiem, z wielkim
ołtarzem (obraz Najświętszej Maryi Panny i cyborium) oraz dwoma
bocznymi. Szkoła parafialna znajdowała się wówczas w złym stanie.
W 1624 r. Andrzej Chądzyński, właściciel Pęcic, zapisał tutej-
szemu kościołowi swoje dobra w Regułach-Zalesiu. W zapisie tym
znalazła się prośba, aby po śmierci jego i jego żony, odśpiewano
za ich dusze godzinki o Najświętszej Marii Pannie.
43
Kolejna wizytacja, z 1673 r., donosi o uposażeniu parafii w dzie-
sięciny ze wsi: Pęcice, Sokołów (siedem części), Wolica, Mieczki,
Kalisze, Pruszków, Komorów (trzy działy), Chlebów, Wypady,
Janki (trzy części), Chruściele, Słomin, Sękocin, Reguły.
Plebania była kryta strzechą, miała pokoje z dwoma piecami
i sień. Za plebanią znajdował się ogród. Obok stały domy nauczy-
ciela i organisty. W sąsiedztwie, jak donoszą zapisy wizytacyjne,
ulokowany był spalony budynek propinacji piwa.
Kościół fundowany przez rodzinę Rusieckich uległ zniszczeniu
wskutek pożaru (pierwsza połowa XVIII w.). Kolejną świątynię,
również drewnianą na podmurowaniu, zbudowano około roku 1749.
Była to zapewne budowla jednonawowa, kryta gontem lub dachów-
ką, posiadająca trzy ołtarze: jeden główny i dwa boczne. Donacja
pochodziła od Stanisława Sobolewskiego, dziedzica dóbr pęcickich
i podkomorzego ziemi warszawskiej. Konsekracji kościoła dokonał
w 1766 r. biskup Załuski. Pod patronatem państwa Sobolewskich
przy świątyni pęcickiej rozpoczęło działalność Bractwo Różańco-
we. Istniało ono w latach 1749‒1923 (od 1999 r. przywrócono jego
funkcjonowanie). Probostwo liczyło siedem dymów (1775 r.).
W pierwszej połowie XIX w. stan świątyni w Pęcicach był nie
najlepszy (istniało zagrożenie zawalenia się całej konstrukcji). Uzna-
no, że nie nadaje się ona do remontu i zamknięto ją. Projekt nowej
budowli opracował budowniczy rządowy Departamentu Warszaw-
skiego – Jan Postawka. Po uwzględnieniu poprawek Karola Dollin-
gera (budowniczy Komisji Województwa Mazowieckiego) projekt
został zatwierdzony w maju 1825 r. przez Komisję Rządową Wyznań
Religijnych i Oświecenia Publicznego. Obecny kościół parafialny
wzniesiono w latach 1825‒1832. Ufundowany został przez Anto-
niego Korwin-Bieńkowskiego, senatora Królestwa Polskiego oraz
właściciela dóbr Pęcice. Parafia liczyła około 800 wiernych. Kościół
pęcicki w r. 1883 gruntownie został wyrestaurowany kosztem parafian
i ofiarą zamożnych obywateli, spośród których p. Jan Paweł Łusz-
czewski, Gustaw hr. Przeździecki z Falent i Józefowicz z Komorowa,
prawdziwie dobroczyńcami jego nazywać się mogą. W 1885 r. świą-
44Przeglśd Pruszkowski 2/2015
tynię otoczono murem, zbudowano bramę i furtę żelazną (wykona-
ła to fabryka żelazna Rudnickiego i Kuczyńskiego w Pruszkowie).
Konsekracji kościoła dokonał w dniu 5 lipca 1885 r. metropolita
warszawski, arcybiskup Teofil Chościak-Popiel. W nowokonsekro-
wanym ołtarzu złożono relikwie św. Romana i św. Fortunata. Około
1883 r. parafia liczyła 1718 wiernych, w cztery lata później już 1869.
Należałoby to powiązać z poszerzeniem granic parafii.
Jesienią 1914 r., w czasie I wojny światowej, świątynia została
bardzo poważnie uszkodzona. Oprócz zniszczenia murów (ściany
od strony południowej i zachodniej), prawie całkowitemu znisz-
czeniu uległo wyposażenie wnętrza (ołtarze, ambona, konfesjonały
i organy z roku 1863). Spalona została dzwonnica, zniszczeniu
uległy cmentarz i plebania z 1875 r. Dopiero w latach 1921‒1926,
dzięki staraniom księdza Feliksa Reczyńskiego i ofiarności para-
fian, kościół został gruntownie odbudowany. W maju 1927 r. wi-
zytacji kanonicznej parafii Pęcice dokonał metropolita warszawski,
kardynał Aleksander Kakowski:
Parafianie pęciccy w liczbie zaledwie 2500 dusz, będąc sami
pozbawieni dachu nad głową i mając gospodarki swe obrócone
w perzynę, wznoszą w ciągu kilkunastu miesięcy własnym wysiłkiem
zabudowania kościelne, dzwonnicę, restaurują gruntownie świąty-
nię, ołtarze, nabywają dzwony, aparaty liturgiczne, a w ostatnim
czasie kupują piękne organy za 12 i pół tysiąca złotych.
Po zakończeniu II wojny światowej przeprowadzono kolejny
remont świątyni, m.in. zelektryfikowano wnętrze, otynkowano
i pomalowano zewnętrzne mury, odnowiono ambonę oraz zaku-
piono dwa dzwony (poprzednie zabrali Niemcy w czasie działań
wojennych). Liczba wiernych w 1948 r. wynosiła 5000. W 1951 r.
powiększono i poświęcono cmentarz. Parafia obejmowała: Pęcice,
majątek Pęcice, Osiedle Ostoja Pęcicka, Reguły-Kuchy, Reguły
wieś, Reguły majątek, Sękocin Nowy i Stary, Sokołów, Suchy
Las, Wolica wieś i kolonia, Wypędy i Pęcice Małe (folwark znany
od 1925 r. – Pęcice Poduchowne).
45
Kościół w Pęcicach pod wezwaniem śś. Piotra i Pawła jest
budynkiem murowanym z cegły, tynkowanym, klasycystycznym
i orientowanym (prezbiterium zwrócone na wschód). Został zało-
żony na planie prostokąta, z wydzielonym we wnętrzu węższym,
prosto zamkniętym prezbiterium, po bokach którego znajdują się
kruchta i zakrystia z lożami w górnych kondygnacjach. Od zachodu
widoczny chór muzyczny o czterech kolumnach jońskich z prostą
drewnianą balustradką. W środkowej części podchórza wydzielona
kruchta, w której zachował się fragment nagrobka Andrzeja Chą-
dzyńskiego, zmarłego w 1632 r., dziedzica Pęcic. Rzeźba została
wykonana z marmuru.
W głównej części świątyni warto przyjrzeć się wielkiemu ołta-
rzowi z dwoma obrazami o jednej kompozycji, nieznanego autora,
przedstawiającymi Wniebowstąpienie Pańskie. Stanowiły one dar
Bractwa Różańcowego i Leona Popławskiego, właściciela ziem
pęcickich (około roku 1846). W ołtarzu prawym, bocznym, widać
obraz Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, malowany na desce,
powstały prawdopodobnie w XVII stuleciu. Z kolei w lewym
46Przeglśd Pruszkowski 2/2015
umieszczona została rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego z drugiej
połowyXIX w. Na uwagę zasługują także: rzeźba Matki Boskiej
Niepokalanie Poczętej z XVIII w. z herbem Jastrzębiec w kartuszu
na cokole, marmurowa chrzcielnica również z tego okresu oraz
ławki, które zostały wymienione w 2000 r.
W roku 1963 kościół wraz z otoczeniem został włączony do za-
bytków architektonicznych województwa warszawskiego.
SPIS PROBOSZCZÓW I WIKARYCH
PARAFII PĘCICKIEJ
PROBOSZCZOWIE
1. Marcin 1426‒1439
2. Nawój 1441‒1450
3. Michał z Parzniewa 1454 r.
4. Andrzej z Gramnic 1469 r.
5. Dadźbóg Pęcicki 1471‒1519
6. Bartłomiej Pogroszewski 1556‒1570
7. Jan Pęcicki 1570‒1580
8. Walenty 1580 r.
9. Stanisław z Ojrzanowa 1600‒1629
10. Marcin Kalisz 1652‒1653
11. Walenty Kierzkowski 1662‒1673
12. Stanisław Antoni Żegota Brzeski 1758 r.
13. Jakub Wałowski 1776 r.
14. Teodor Siemiński 1791‒1792
15. Jan Żochowski 1808‒1812
16. Erazm Tuszewski 1812‒1817
17. Ignacy Weyss 1817‒1825
18. Damazy Bąkowski 1825‒1830
19. Adam Dąbrowski 1831 r.
47
20. Wojciech Litwinowicz 1831‒1876
21. Augustyn Grabowski 1876‒1882
22. Józef Skibniewski 1882‒1888
23. Wincenty Kuderko 1888‒1901
24. Feliks Reczyński 1901‒1927
25. Feliks Wasilewski 1938‒1939
26. Józef Jakubczyk 1944‒1956
27. Kazimierz Makowski 1957‒1960
28. Władysław Smyrski 1960‒1979
29. Mieczysław Rzepecki 1979‒1991
30. Jan Gąsiorowski 1991‒2009
31. Grzegorz Jasiński 2009-?
WIKARIUSZE
1. Stanisław 1428 r.
2. Michał 1492 r.
3. Jan Pęcicki 1565‒1570
4. Mikołaj z Urzutu 1600‒1603
5. Tomasz Pajewski 1613 r.
6. Albert Mogotinus 1662‒1673
7. Stefan Bogdanowicz, Szymon Niedźwiecki 1808 r.
8. Erazm Kozłowski 1821 r.
9. Józef Żukowski 1954‒1955
10. Marian Mirecki 1955‒1956
ORGANIŚCI
1. Franciszek Sadkowski 1759 r.
2. Stanisław Marchela 1871‒1935 (lata życia)